/ՎԱՀԵ ԱՐՍԵՆ «Բանաստեղծություններ»

ՎԱՀԵ ԱՐՍԵՆ «Բանաստեղծություններ»

***

Ստվերների ժամ:

Ժամ մենակության:

Ժամ, երբ կոնյակը հատկապես համեղ է թվում:

Է. Մ. Ռեմարկ

 

Ծեսն էդպես է.

պետք է սովորականից երկար քնել

ու արթնանալ ծուլորեն, ճմրթված,

արթնանալ դանդաղ`

չծրագրված օրվա տեսլականով,

ոչ մի տեղ չշտապելով,

հիշելով, որ արևելքցի ես և ունես ժամանակ,

ուղիղ գծի պես ձգվող,

անվերջի ձգտող ժամանակ,

ու մի պահ անկեղծորեն դատարկ լինել`

անվերջի ձգտող թեթևությամբ…

Եվ պետք է Շուբերտի “Աղջիկն ու մահը” լսել

և ուղղագիծ քայլքի մեջ նախկին սերերիդ

(հատկապես երեսունն անց սերերիդ) ցուցակը

ձգել ծխախոտի երկարությամբ…

 

Ձևն էդպես է,

որովհետև աշուն է,

միջին վիճակագրական աշուն

սովորական հնագետի,

սովորական պոետի,

ու ավելի սովորական աղջկա համար:

 

Ու ծեսը պիտի շարունակվի Սիրահարների այգում`

ուր ինձ կբռնեցնեմ մելանխոլիայի լեղու մեջ կորած,

ու մոխրագույն շարֆով կփաթաթվեմ,

ու միապաղաղ քայլերով կանցնեմ ԱԺ–ի կողքով`

խիստ աշնանային անտարբերությամբ,

կհասնեմ ՀԳՄ,

կբարձրանամ երկրորդ հարկ, ուր

Հովհ. Գրիգորյանը կասի.

– Ո՞նց ես, նախշուն ջան:

Նախշունն էլ թույլ սուրճ կեփի,

ու Օպերայի շրջակայքում աշունն ավելի կխորանա…

 

Ես Սարյանի մոտով կանցնեմ գլխիկոր,

երկար–երկար մազերով թափված տերևները խառնելով

ու Կետիկնոցում հաստատ ինչ–որ մեկը կլինի,

ում ձեռքով կանեմ,

կժպտամ աշնանային անհեթեթությամբ

և ցուրտ օրերի կարեկցանքով,

որովհետև ինքն էլ հաստատ պոետ կլինի…

 

Ու ըստ ծիսակարգի`

հետո պիտի երեկո լինի,

քամի–մամի,

բոհեմ–մոհեմ,

սիլի–բիլի…

(Չէ, նոյեմբեր է,

Էլ փախչել չի լինի…)

 

Ու կեսգիշերին Դալիի պատկերների պես ծորուն

ստվերները կսահեն դեպի համակերպում,

և ես կմտածեմ, որ սրանից ավելի փոքր քաղաքներ էլ են լինում,

ուր աշնանը նեղվածք է լինում

ու… ծեսն էդպես է.

ավելի անպաշտպան են լինում պոետները

փոքր քաղաքի աշուններում…

 

Դեպի անքնությունը քո...

 

կեսգիշերը մի զինվոր է,

պատերազմի ավարտին սպասող…

երազի մեջ երազ, գիշերվա օդը բռնկուն է դառնում,

երբ գիշերը խտանում է նրա մեջ,

և զուգահեռը չի տեսնում երկվորյակին իր…

 

ես շտապում էի դեպի անքնությունը քո…

տանիքների կավե տրաքոցների ներքո,

քաղաքը ճերմակող աստղ ձեռքիս մեջ,

ձեռքս փոշեկուլն է գիշերվա,

ես տարերք` տափաստանում շիկացող,

ամենակուլ և միատարր,

միթե երգը իմ ճանապարհին է ծնվու՞մ…

 

գետնանցումի վերում կանգնած, ինպե՞ս լսել

ձայնը հողի,

ինչպե՞ս վարվել ճիշտ…

 

ես շտապում էի դեպի անքնությունը քո…

շտապում էի բոկոտն,

բանալիների անցքերից լցվում ներս,

հեղեղում տներ և ճակատագրեր,

ակոսի մեջ արմատ խրում…

զիգզագվում…

և չէի տեսնում երկվորյակին իմ…

 

ես շտապում էի դեպի անքնությունը քո,

օդափոխիչների հիվանդ շնչառության ներքո,

մինչև անտառը վերջնական հանգրվանի և

մարդկային կախվածության ձեռնամարտը ունայն,

ես չէի տեսնում երկվորյակին իմ…

մենք քաղաքը արմատախիլ արեցինք,

թերթով փաթաթած մի ծիլ վերցրինք նվազ և

խրեցինք փոսի դատարկության մեջ…

 

ես շտապում էի…

մենք շտապում էինք դեպի անքնությունն իրար…

այգու մեջ խնձորներ էին տրաքվում մերկ հողին,

տրաքվում էին մինչև ճշմարտացումը ամենի…

տրաքվում էին մեզ ընդառաջ,

ես Աստվածն եմ,

մենք էինք Աստվածը,

…և չէի տեսնում երկվորյակին իմ,

և շտապում էի դեպի անքնությունը քո…

 

 

 

 

Սրճարանային մտորումներ...

և ոչ միայն

 

Բացօթյա սրճարանը լավագույն փրկիչն է,

հատկապես, երբ

օրը կորցնում է տարեթիվ և խորհուրդ…

 

շարժվում տիեզերական ներքին–օրենքներով,

ուր մարդը լոկ հետևանք է…

 

և ինձ թվում է, թե անտեսանելի եմ

մարդկային այս օվկիանում,

և իրականություն–ծերություն որսացանցը միշտ

կողքովս է անցնելու,

թեկուզ` ոտնաթաթիս քսվելով…

 

Այո, տանից դուրս գալը, երբեմն օգնում է բոլորից թաքնվել…

միշտ չէ, որ սուզումը անկում է,

մոտոցիկլետ–պոռթկումը` մահ և հաշմանդամի սայլակ…

 

սրճարանը մի նոր իրականություն է,

մատուցողուհին` մի ամբողջ տիեզերք,

և մոռացություն…

 

Եվ մինչ ես սպասում էի նրա աշխատանքային օրվա ավարտին,

Եղանակը կրկին փոխվում էր…

 

Անհոգության ժամերը մոտենում են,

նույնիսկ կարելի է ուրախանալ,

ժպտալ կողքի սեղանի ջահելներին (թեկուզ եվրոպացու չտպավորվող ժպիտով),

հրճվել,

որ ծաղիկը կարող է բետոն խարանել,

որ քաղցկեղը նույնպես բթանում է և քուն մտնում,

որ ես ու հարևաններս ամենակարևորն ու

անփոխարինելին ենք տիեզերքում,

և առանց ինձ էլ ոչ մի պտույտ և բազմացում…

ոչ մի պարտություն…

հա…, հա…

պարտություն…

 

Դե ինչ,

չխոսենք էպիլյացիայի վերջին տիեզարական–ձեռքբերումներից

և մեքենաների վակումային փակվող կափարիչներից,

կայարանը ինքը մեզ կգտնի,

և այս շուրջպարը թվում է մեր էությունն է անվարան,

ամեն քայլափոխի ընդհատվող:

 

Ժամը շատ ուշ է,

առօրյա գործերի համար սնանկ,

արդեն կարող եմ մտովի զբոսնել,

ճաշել, սեռահարաբերվել և վերհիշել–մասնակցել

“Կանաչ կենտրոն” ինքնամաքրմանը:

 

Վերցրու ուրիշի դեն նետածը և դարձրու այն քո մի մասնիկը,

թափոնը վերածիր խաչի և բարության,

փրկիր ինքնասպանությանը հակվածներին,

նրանց ասելով, որ…

 

Սրա նման ռոմանտիկ–քրիստոնեական բաներ,

իսկ դպրոցականների մի խումբ ինձ էր նայում այդ օրը

սվիֆթյան ծիծաղով–քմծիծաղով,

նորատունկ ծառերը դարձնում անիմաստ…

կանխատեսելի…

 

Հերթով հանգչող լույսերը ինձ հաճախորդից վերածում են

օտար մարմնի,

ստիպում արագացնել խզբզոցս մթությանը ընդառաջ,

 

և այս կաֆեն էլ շուտով կմնա անտեր–

–պահակին ընկեր,

իսկ մատուցողուհին ինձ աչքով է անում…

լուռ հուշում,

որ Ձիահը ահն է միայն ձիերի,

ինձ համար հեռու անիրական…

 

Առավոտյան–

–օտար–խոնավ անկողին,

մեկժամյա քնից անդին շոշափեցի իրականությունը և մրթմրթացի–

–Ազատ էղա, կզանգեմ…

 

 

 

 

Քաղաքը երբեմն զարթնում է...

կամ Ժամանակի ժանգոտ քաղաքը

 

Քաղաքը երբեմն զարթնում է…

Զարթնում է առավոտվա արխիվում,

զարթնում է և երկաթյա մեղուներ ծնում:

Էքսպրես լուսանկարվում պատառոտված ֆոտոթղթի վրա:

 

Քաղաքը կանխորոշված է ափիս մեջ…

 

Մենք կանխորոշված ենք մեր Քաղաքում…

 

Եվ քաղաքն արդեն լրացնում է մեկ օրեկան փոշով ծածկված օրագիրը`

թաքուն պոկելով նախորդ օրվա էջը թափանցիկ–ընտրական

և դառնում է գրականություն

սեփական ցավը վավերագրողների համար:

 

Իսկ նույն այդ րոպեին,

ավելի ճիշտ` պարագային,

աղբարիկ գրողներու մի փոքր–Մեծ բանակ

կանաչ դոլարը հապճեպորեն վերածում է

հայ գրականության և

մեկնում Սեփական ինքնաթիռով

Սեփական ծերուկ միլիոնատերի հետ

դեպի դրական–գրական

դրախտ–կղզին Սեփական:

Այստեղ են միաձուլվում գրամեքենան և

դռռոցը փողահաշվիչ մեքենայի,

որ լավագույն աղոթքն է, օրորոցայինը և կարոտի ծորուն–զարթներգը:

(Իսկ թե չունես մեքենա, մատ թքոտելը կա ու կա…)

 

Քաղաքի սիրտը, կարծես, մեռնում է ականջիս մեջ,

լսում եմ լռության մարող թշշոցը և սկսում փնտրել,

փնտրել Աստծուն,

փնտրել մանրադիտակով,

Յուպիտերից մարդկային մեկ կյանք դեպի Արև`

սև անցքով կեգել–բան խաղալիս,

կամ ժամանակի փամփշտաթմբուկը պտտելիս`

ռուսական ռուլետկայի ոճով,

որ երբեմն…

պատկերացրեք…

սպանում է…

 

Եվ ինչ–որ մի անկյուն–մոլորակում միշտ պատերազմ է և

թերթերում ֆոտոլուր դարձած մանկություն:

 

Իրականություն և ռումբի պայթյուն, պայթյուն, պայթյուն…

Անշեփոր պատերազմի դաշտով հիմա հարսնացուների շքերթն է անցնելու,

Իսկ ընթրիքից հետո մերժվածները կապստամբեն,

և մարդն ու ափը բռունցք կդառնան:

 

Ռազմի դաշտում միշտ գիշեր է…

 

Կարո՞ղ է գիշերը փոխել մեր մեջ ինչ–որ բան,

թեկուզ աննշան,

կարո՞ղ է ներշնչել բռնակ–հոգուս, որ արևը մեռել է

նախորդ օրը`

նախորդ օրվա հետ միասին,

և օրերը երազներ կդառնան,

տեղանքը` փոշի և խուզարկու շուն:

 

Կա’նգ առ, ժամանակի մեքենա,

մերձավորի գազը թանկանում է,

թշնամու նավթը` նույնպես,

իսկ նավը Կիլիկիո նույն ռուսական “Ուրալն” է քարշ տալիս

լեռնանցքն ի վար

դեպի…

ծովից ծով Հայաստան:

 

Ժամանակի մեքենա, վերափոխվի’ր առանց կախարդական փայտիկի,

(մոռացել–թողել եմ այն գիտակցական–ենթագիտակցական կանգառում

կամ երբևէ չեմ էլ ունեցել…)

 

Վերափոխվիր և դարձիր ինձ համար

էժանագին–հնամաշ դեղին մի տաքսի,

և պտտիր ինձ իմ Երևանում,

այսօր,

առաց կյանք–հաշվիչի,

ինձ համար իրական կամ

թվացյալ իրական ժամանակներում:

 

զգուշացեք…

դռները փակվում են…

հաջորդ կանգառը “Անհայտություն”…

 

Ես հրաժեշտ կտամ գրպանային–սեփական տիեզերքիս,

և խաղալիք–լուսնագնացս կդառնա անհրաժեշտ

պահեստամաս քեզ համար:

 

 

 

 

 

Ճեպընթաց մինչև Արևը

 

Մի՞թե կարելի է սոսնձել կտրված, ձեռքը

պետք է եզրերը իրար մոտեցնել,

ամուր,

ամուր սեղմել

և կծնվի մի նոր

սովորական,

ամենօրյա աշխարհ:

 

Ներաշխարհ կոչվածը երբեմն սկսում է հոսել…

հոսել դուրս…

ուր նրան ոչ մեկը չի սպասում…

 

Ինչ հրաշալի է օրը…

հատկապես մեռնելու համար,

լույս է տեսնում ֆոտոլենտը և

ձուլվում արևի այրող ճառագայթներին,

 

ճեպընթացը շքամուտքում է

ճեպընթաց մինչև արևը,

չափումները փոխվում են ակնթարթում

անհայտությունը արդեն հայտնի է կամ

հաստատապես անհայտ…

 

կարո՞ղ է միտքը քաղաքներ կառուցել արևի հակառակ

կողմում,

հեքիաթ, որը ավարտ չի ունենում

անավարտ հեքիաթն է երջանկությունը,

պատրանքը ծնում է նոր պատրանքներ և պտույտ գործում

արդյոք ե՞ս եմ արտացոլված հոսող գետի ալիքավոր այտերին

թե՞ կրկին խաբկանք է

և գետը այս այնքան էլ միամիտ ու պարզ չէ,

որքան թվում է…

 

 

 

 

 

Այլաբանություն

 

Ես կարող եմ

գրել սիրո մասին,

այսօր,

երբ ձյունը մատնում է

անտեսանելի էակներին,

երբ մետրոն մի պահ

արևին աչքով է անում և կրկին

մայր մտնում,

երբ զարդատուփի պարուհին դանդաղեցնում է

երազ–պտույտները,

և իրերն է արցունքով զննում,

ես կարող եմ գրել սիրո մասին:

 

Հիմա զբոսնում եմ, գիշերն էլ ինձ հետ,

սեփականացնում մայթի բոլոր լապտերները,

իսկ Արևը դաժան էր,

լապտերները` սառույց,

կներես,

այդ ես եմ`

Վահե Արսենը,

թիկունքովս թիակներիդ հենված,

կչքվեմ, թե շրջվես,

վրահաս փողոցի անկյունում,

“Պալերմո”–ից զեղչ–գնված կոշիկներով

տրոհվող բետոնին ամուր կանգնած,

կտրված ծառերի հարևանությամբ

ես կարող եմ գրել սիրո մասին:

 

Քամին իր ուրվական երգն է երգում,

ընդհատվում ռադիոընդունիչի խզզոց–հազով,

և ամեն շշուկ համերգ է,

այլաբանություն,

անձրև,

հարյուր տարի անընդմեջ,

մաշկս մրսում է,

ուրվագծվում,

սրբիր ճակատիս քրտինքն ու

վերցրու քեզ հետ,

ես կարող եմ գրել սիրո մասին: